Sprawiedliwa Transformacja to proces łagodzenia negatywnych skutków społecznych, gospodarczych i środowiskowych wynikających z przechodzenia od gospodarki opartej na paliwach kopalnych do gospodarki neutralnej klimatycznie, nisko- i zeroemisyjnej, wykorzystującej odnawialne źródła energii. Jej celem jest zapewnienie, aby transformacja energetyczna przebiegała w sposób sprawiedliwy, zrównoważony i uwzględniający potrzeby mieszkańców oraz specyfikę regionów najbardziej narażonych na jej skutki.

Podstawą skutecznej sprawiedliwej transformacji jest rzetelna diagnoza potrzeb, wyzwań oraz potencjałów rozwojowych obszarów objętych tym procesem. Pozwala ona na stworzenie efektywnego systemu monitorowania postępów transformacji oraz wdrażanie działań odpowiadających na lokalne potrzeby społeczne, gospodarcze i środowiskowe.

Transformacja energetyczna wiąże się z istotnymi wyzwaniami, zwłaszcza w regionach silnie uzależnionych od wydobycia i wykorzystania paliw kopalnych, takich jak węgiel. Proces ten może prowadzić m.in. do zmian na rynku pracy, konieczności przekwalifikowania pracowników czy przekształcenia lokalnych modeli gospodarczych. Dlatego niezwykle ważne jest, aby zmiany te były prowadzone w sposób zrównoważony, z poszanowaniem interesów lokalnych społeczności oraz przy jednoczesnym osiąganiu celów klimatycznych.

W odpowiedzi na te wyzwania Unia Europejska utworzyła Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji, którego celem jest wspieranie regionów najbardziej dotkniętych skutkami transformacji w osiąganiu neutralności klimatycznej. Środki z Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji umożliwiają finansowanie działań ograniczających negatywne skutki społeczne i gospodarcze oraz wzmacniających długofalowy rozwój regionów.

Przykładowe działania realizowane w ramach sprawiedliwej transformacji obejmują:

• wspieranie osób poszukujących pracy i zagrożonych jej utratą, podnoszenie umiejętności i przekwalifikowywanie pracowników,
• dywersyfikację i unowocześnianie lokalnej gospodarki,
• inwestycje w tworzenie nowych firm, w tym inkubatory przedsiębiorczości i usługi doradcze,
• inwestycje w działalność badawczą i innowacyjną oraz wspieranie transferu zaawansowanych technologii,
• rewitalizację terenów pogórniczych,
• inwestycje we wdrażanie technologii i infrastruktury zapewniającej czystą energię, ograniczanie emisji gazów cieplarnianych, efektywność energetyczną i energię odnawialną,
• inwestycje w poprawę gospodarki o obiegu zamkniętym.