Wizyta zgromadziła przedstawicieli samorządów, instytucji rynku pracy, przedsiębiorstw oraz partnerów społecznych zaangażowanych w transformację Małopolski Zachodniej. Jej celem nie było wyłącznie poznanie regionu bełchatowskiego, lecz przede wszystkim skonfrontowanie małopolskich planów z doświadczeniami obszaru, dla którego transformacja energetyczna oznacza fundamentalną zmianę dotychczasowego modelu rozwoju gospodarczego.

Skala wyzwania widoczna z bliska

Pierwszym punktem wizyty był Bełchatowski Kompleks Energetyczny. Bezpośrednie poznanie obszaru Kopalni Węgla Brunatnego Bełchatów oraz panorama odkrywki pozwoliły uczestnikom wizyty studyjnej zobaczyć skalę wyzwań związanych z przyszłością terenów górniczych.

Transformacja tak rozległego obszaru nie sprowadza się do zakończenia wydobycia. Obejmuje również rekultywację terenów, nowe zagospodarowanie przestrzeni, zapewnienie bezpieczeństwa środowiskowego oraz znalezienie dla tego obszaru nowych funkcji gospodarczych i społecznych. Przedstawione plany, obejmujące m.in. utworzenie zbiorników wodnych w miejscu wyrobisk, pokazały, że decyzje podejmowane obecnie będą kształtowały region przez kolejne dziesięciolecia.

Wizyta w kopalni zwróciła również uwagę na znaczenie odpowiednio wczesnego planowania zmian. Proces transformacji musi rozpocząć się, zanim wygasną dotychczasowe funkcje gospodarcze. Tylko wtedy możliwe jest ograniczenie ryzyka utraty miejsc pracy, odpływu mieszkańców i osłabienia lokalnych samorządów.

Nowe miejsca pracy nie powstaną same

Jednym z ważnych tematów wizyty studyjnej było tworzenie podstaw rozwoju gospodarczego w obliczu transformacji. Doświadczenia Gminy Kleszczów, Fundacji Rozwoju Gminy Kleszczów oraz Bełchatowsko-Kleszczowskiego Parku Przemysłowo-Technologicznego pokazały, że przyciąganie nowych inwestycji wymaga długofalowej i aktywnej polityki.

Podczas spotkania Dariusz Michałek – Wójt gminy Kleszczów, Piotr Kołba – Prezes Zarządu Fundacji Rozwoju Gminy Kleszczów oraz dr Błażej Mielczarek – Prezes Bełchatowsko Kleszczowskiego Parku Przemysłowo Technologicznego Sp. z o.o. zaprezentowali m.in. sposób funkcjonowania czterech stref przemysłowych, działania wspierające przedsiębiorców oraz rolę wyspecjalizowanych instytucji rozwoju lokalnego. Rozmowy dotyczyły nie tylko przygotowania terenów inwestycyjnych, ale również infrastruktury, obsługi inwestorów, współpracy pomiędzy samorządem i biznesem oraz tworzenia warunków sprzyjających powstawaniu nowych miejsc pracy.

Doświadczenia Gminy Kleszczów pokazały, że samo wyznaczenie terenów pod inwestycje nie wystarcza. Potrzebny jest spójny system łączący planowanie przestrzenne, dostępność infrastruktury, zachęty dla przedsiębiorców, sprawną obsługę inwestora oraz konsekwentne budowanie gospodarczej marki miejsca.

Transformacja oparta na danych i współpracy

Drugiego dnia uczestnicy wizyty studyjnej spotkali się w siedzibie Łódzkiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej z przedstawicielami instytucji zaangażowanych w transformację regionu łódzkiego. Gości przywitał dr Michał Sobczak – Wiceprezes Łódzkiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej, który podkreślił znaczenie współpracy między regionami, instytucjami otoczenia biznesu oraz wymiany doświadczeń w poszukiwaniu skutecznych odpowiedzi na wyzwania transformacyjne.

O działaniach podejmowanych w województwie łódzkim opowiedział Grzegorz Kierner, Zastępca Dyrektora w Departamencie Przedsiębiorczości i Sprawiedliwej Transformacji i Pełnomocnik ds. Sprawiedliwej Transformacji Urzędu Marszałkowskiego Województwa Łódzkiego. W prezentacji „Fundusze Europejskie dla Łódzkiego w transformacji” przedstawił sposób wykorzystania środków europejskich w procesie łagodzenia społecznych, gospodarczych i środowiskowych skutków zmian zachodzących w regionie bełchatowskim.

Małopolską perspektywę zaprezentował Piotr Romański – Zastępca Dyrektora Departamentu Rozwoju Regionu Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego. Przedstawiając projekt „Budowanie sieci współpracy oraz monitoring procesu sprawiedliwej transformacji w Województwie Małopolskim”, omówił działania służące angażowaniu interesariuszy w proces transformacji, rozwijaniu współpracy oraz monitorowaniu zmian zachodzących w Małopolsce Zachodniej.

Doświadczenia Łódzkiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej przedstawił Hubert Gęsiarz, - Dyrektor Departamentu Partnerstwa i Rozwoju Przedsiębiorczości. W swojej prezentacji omówił projekty i inicjatywy realizowane wspólnie z samorządami i przedsiębiorcami. Z kolei Piotr Matulka z Departamentu Pozyskiwania i Obsługi Inwestora przybliżył instrumenty wspierania inwestycji, w tym ofertę ulg podatkowych dla przedsiębiorców.

Łódzka Specjalna Strefa Ekonomiczna dysponuje szczególnym doświadczeniem, ponieważ swoim obszarem działania obejmuje dwa regiony objęte procesem sprawiedliwej transformacji – podregion bełchatowski oraz Wielkopolskę Wschodnią. Tworzone Obserwatorium Obszaru Transformacji ma umożliwiać monitorowanie zmian społecznych i gospodarczych oraz dostarczać wiedzy potrzebnej do podejmowania trafnych decyzji dotyczących przyszłości regionu.

Uczestnicy wizyty studyjnej wzięli również udział w spotkaniu z Agnieszką First – Wiceprezes Zarządu ds. Transformacji PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A. Spotkanie pozwoliło spojrzeć na transformację z perspektywy przedsiębiorstwa energetycznego, które jest jednym z kluczowych uczestników zmian zachodzących w regionie bełchatowskim. Rozmowa dotyczyła doświadczeń Grupy PGE, planów związanych z transformacją energetyczną oraz przyszłości obszaru, którego rozwój przez dziesięciolecia opierał się na wydobyciu węgla brunatnego i produkcji energii.

Zestawienie perspektyw obu województw pokazało, że choć skala i uwarunkowania zachodzących zmian są odmienne, to regiony mierzą się z podobnymi wyzwaniami. Należą do nich przede wszystkim rozwijanie nowych kompetencji pracowników, pozyskiwanie inwestorów oraz prowadzenie stałego dialogu z mieszkańcami, przedsiębiorcami i samorządami.

Dziedzictwo przemysłowe jako zasób

Sprawiedliwa transformacja nie oznacza odcięcia się od przemysłowej przeszłości. Może natomiast nadawać jej nowe znaczenie i można wykorzystywać ją do budowania przyszłości regionu.

Uczestnicy wizyty studyjnej poznali dwa różne przykłady takiego podejścia. Ekspozycja PGE Giganty Mocy w Bełchatowie pokazuje historię lokalnego zagłębia górniczo-energetycznego oraz jego wpływ na rozwój miasta i życie mieszkańców. Pełni przy tym ważną funkcję edukacyjną, pomagając lepiej zrozumieć zarówno znaczenie przemysłu dla regionu, jak i skalę nadchodzących zmian.

Z kolei EC1 Łódź – Miasto Kultury jest przykładem udanej adaptacji dawnej elektrowni na cele kulturalne, edukacyjne i społeczne. Zachowane dziedzictwo przemysłowe stało się podstawą do stworzenia nowoczesnej przestrzeni przyciągającej mieszkańców i turystów oraz współtworzącej nową tożsamość tej części miasta.

Oba miejsca pokazują, że obiekty związane z energetyką i przemysłem nie muszą po zakończeniu swojej pierwotnej działalności pozostawać wyłącznie świadectwem minionej epoki. Odpowiednio wykorzystane mogą wspierać edukację, kulturę, turystykę i rozwój nowych funkcji miejskich.

Wizyta studyjna pozwoliła nie tylko poznać konkretne inwestycje i rozwiązania instytucjonalne, lecz także spojrzeć na społeczny wymiar zachodzących zmian.

Z tej wizyty zabieram ze sobą przekonanie, że podstawą każdej zmiany jest komunikacja. Brak wiedzy rodzi strach i niepewność, a te mogą prowadzić do konfliktów. Rozmowa i współpraca pozwalają natomiast wspólnie budować dobrą przyszłość – podsumował jeden z uczestników wizyty studyjnej.

Ta refleksja dobrze oddaje jeden z najważniejszych wniosków płynących z wizyty studyjnej. Sprawiedliwa transformacja nie może być prowadzona wyłącznie za pomocą inwestycji, dokumentów strategicznych i instrumentów finansowych. Jej powodzenie zależy również od tego, czy mieszkańcy rozumieją zachodzące zmiany, mają dostęp do rzetelnych informacji i mogą uczestniczyć w rozmowie o przyszłości swojego regionu.

Wnioski ważne dla Małopolski Zachodniej

Doświadczenia województwa łódzkiego potwierdzają, że sprawiedliwa transformacja nie jest pojedynczym projektem ani gotowym zestawem rozwiązań, który można bezpośrednio przenieść z jednego regionu do drugiego. Jest długotrwałym procesem wymagającym współpracy wielu środowisk, konsekwentnego planowania oraz reagowania na zmieniające się warunki.

Z punktu widzenia Małopolski Zachodniej szczególnie istotne są cztery wnioski:

• przygotowania do zmian należy rozpocząć odpowiednio wcześnie,
• nowe miejsca pracy wymagają aktywnej polityki inwestycyjnej i rozwoju kompetencji mieszkańców,
• decyzje powinny być podejmowane na podstawie aktualnych danych oraz przy udziale interesariuszy procesu sprawiedliwej transformacji,
• tereny i obiekty poprzemysłowe mogą stać się zasobem dla nowych funkcji gospodarczych, społecznych, edukacyjnych i kulturalnych.

Wizyta studyjna stworzyła przestrzeń do porównania doświadczeń, otwartej rozmowy i nawiązania kontaktów pomiędzy instytucjami obu województw. Pozyskana wiedza zostanie wykorzystana w dalszych pracach nad rozwiązaniami wspierającymi transformację Małopolski Zachodniej.

Wizyta została zorganizowana w ramach projektu „Budowanie sieci współpracy oraz monitoring procesu sprawiedliwej transformacji w Województwie Małopolskim”, realizowanego w ramach programu Fundusze Europejskie dla Małopolski 2021–2027.